ภาษาอังกฤษในสื่อดิจิทัล

บทนำ

ในยุคดิจิทัลที่การสื่อสารผ่านสื่อออนไลน์มีบทบาทสำคัญมากขึ้น ภาษาที่ใช้ในสื่อดิจิทัล (digital language) กลายเป็นสื่อกลางที่สำคัญในการแสดงออก สื่อสาร และสร้างความเชื่อมโยงระหว่างผู้คนทั่วโลก (Gulantee et al., 2021; Lehmann, 2024) ภาษาอังกฤษซึ่งเป็นภาษาที่มีการใช้กันแพร่หลายที่สุดในโลก เป็นส่วนหนึ่งของการสื่อสารผ่านสื่อดิจิทัลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ บทความนี้จะทำการวิเคราะห์ลักษณะการใช้ภาษาในสื่อดิจิทัล การใช้สื่อหลากหลายรูปแบบ (Multimodality) ตลอดจนแนวทางการเรียนรู้ภาษาอังกฤษผ่านสื่อสังคม เพื่อพัฒนาทักษะภาษาของคนไทยในยุคดิจิทัล

1. ภาษาในสื่อดิจิทัล

ภาษาในสื่อดิจิทัล หรือที่เรียกกันว่า “Digital Language” หมายถึง การใช้ภาษาผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลต่างๆ เช่น โซเชียลมีเดีย บล็อก ฟอรัม และแอปพลิเคชันสนทนาออนไลน์ (Gnach et al., 2023) ซึ่งลักษณะการใช้ภาษานี้มีความยืดหยุ่น แตกต่างจากภาษาที่ใช้ในสื่อแบบดั้งเดิมหรือตำราเรียนทั่วไป โดยมีลักษณะเฉพาะดังนี้

1. ความกระชับและรวดเร็ว เนื่องจากการสื่อสารในสื่อดิจิทัลมักเป็นการโต้ตอบแบบเรียลไทม์หรือการสื่อสารที่ต้องการการตอบสนองรวดเร็ว โดย Foster (2021) กล่าวว่าการใช้ภาษาในสื่อสังคม (social media) มักถูกย่อลงหรือมีการใช้คำย่อ เช่น BRB ย่อมาจาก Be Right Back หรือ FOMO ย่อมาจาก Fear of Missing Out และคำศัพท์ที่เป็นที่เข้าใจในกลุ่มผู้ใช้งาน เช่น trend, tweet, tag เป็นต้น
2. การผสมผสานภาษาหลายภาษา ในสื่อดิจิทัล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสังคมไทย การผสมผสานระหว่างภาษาไทยและภาษาอังกฤษ หรือเรียกว่า code-switching เกิดขึ้นอย่างแพร่หลาย (Chalaemwaree & Rodrigo, 2020) ตัวอย่างเช่น การใช้แฮชแท็กใน Instagram หรือการพิมพ์ภาษาอังกฤษแทรกในข้อความภาษาไทย เช่น นัดกันคืนนี้นะ ไปด้วยกัน #chillout
3. การสร้างสรรค์คำและสัญลักษณ์ใหม่ๆ การสื่อสารในโลกออนไลน์เปิดโอกาสให้ผู้ใช้สามารถสร้างคำใหม่หรือสัญลักษณ์ที่สื่อความหมายเฉพาะกลุ่ม (Kiaer, 2023) โดยมีการใช้ อิโมจิ เช่น Enjoy your birthday 🥳  Keep in touch ❤️ เพื่อ 1) แสดงอารมณ์ 2) ส่งเสริมความหมายของข้อความ 3) แสดงความคิด หรือ 4) ใช้แทนความหมายของข้อความ (Hasyim & Arafah, 2023) นอกจากนี้ ยังมีการใช้คำสแลงที่เกิดขึ้นเฉพาะในกลุ่มออนไลน์ เช่น Blinks ซึ่งทำให้ภาษาในสื่อดิจิทัลเป็นปรากฏการณ์ที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

บทบาทของภาษาในสื่อดิจิทัลยังมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม โดยเฉพาะในประเทศไทยที่ผู้ใช้งานสื่อดิจิทัลมีจำนวนมาก การใช้ภาษาในลักษณะนี้ช่วยให้คนไทยสามารถเชื่อมโยงกับสังคมโลกได้มากขึ้น แม้ว่าการสื่อสารในรูปแบบนี้อาจไม่เป็นทางการเท่ากับภาษาที่ใช้ในเอกสารทางราชการหรือการศึกษา แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของวิธีการเรียนรู้ภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการ (informal learning) ที่มีประสิทธิภาพ

2. ลักษณะและบทบาทของ Multimodality

การสื่อสารในสื่อดิจิทัลไม่ใช่แค่การใช้ข้อความเป็นตัวกลางเท่านั้น แต่ยังผสมผสานรูปภาพ วิดีโอ เสียง สัญลักษณ์ และองค์ประกอบอื่นๆ เข้าไว้ด้วยกัน โดย Gnach et al. (2023) อภิปรายว่าองค์ประกอบเหล่านี้ทำงานร่วมกันเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการสื่อความหมายของผู้ใช้ในสื่อสังคม

Multimodality หมายถึง การใช้หลายรูปแบบในการสื่อความหมายในครั้งเดียว ซึ่งอาจรวมถึง

• ข้อความ ข้อความยังคงเป็นองค์ประกอบหลักในการสื่อสาร แต่ในสื่อสังคมมักมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบ เช่น การใช้คำย่อ การผสมผสานภาษาต่างๆ หรือการใช้ตัวอักษรพิเศษ
• ภาพ ภาพนิ่งหรือกราฟิกมีบทบาทสำคัญในสื่อสังคม ภาพสามารถใช้เพื่อสื่อความหมายที่ข้อความเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำได้ เช่น การใช้ภาพมีม (meme) ซึ่งสามารถแสดงอารมณ์ ความรู้สึก และการเสียดสีทางสังคมได้อย่างชัดเจน
• วิดีโอ วิดีโอสั้นๆ ที่แพร่หลายบนแพลตฟอร์มต่างๆ เช่น TikTok และ Instagram ช่วยให้ผู้ใช้สามารถสื่อสารได้ในเวลาจำกัดและสามารถผสมผสานเสียง ภาพ และข้อความเข้าด้วยกัน
• เสียง การเพิ่มเสียงในรูปแบบของเพลง ประโยคเสียงสั้นๆ หรือเสียงเอฟเฟกต์ในวิดีโอ ช่วยเสริมความหมายและเพิ่มอารมณ์ในการสื่อสาร
• สัญลักษณ์ เช่น อิโมจิ หรืออิโมติคอน เป็นอีกหนึ่งวิธีที่ใช้สื่อความหมายในลักษณะที่กระชับและเข้าใจง่าย

การผสมผสานระหว่างรูปแบบเหล่านี้ช่วยสร้างความหลากหลายในวิธีการสื่อสาร และช่วยให้ผู้ใช้สามารถแสดงออกได้ชัดเจนยิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น โพสต์ใน Instagram ที่ใช้รูปภาพที่แสดงความรู้สึก คู่กับข้อความสั้นๆ และอิโมจิ ซึ่งทั้งหมดนี้ช่วยสื่ออารมณ์ของผู้ใช้ได้อย่างสมบูรณ์

3. บทบาทของ Multimodality ในสื่อสังคม

การใช้ Multimodality ในสื่อสังคมมีบทบาทสำคัญในการสร้างประสบการณ์การสื่อสารที่หลากหลายและมีพลังมากขึ้น โดยเฉพาะในสังคมไทยที่แพลตฟอร์มอย่าง Facebook, Instagram, TikTok และ YouTube เป็นที่นิยม การใช้รูปแบบหลายรูปแบบในการสื่อความหมายทำให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงข้อมูลและประสบการณ์ได้มากขึ้น (Bezener, 2012) ซึ่งสามารถวิเคราะห์ได้จากลักษณะการใช้ดังนี้

1. การสื่อสารที่รวดเร็วและเข้าใจง่าย Multimodality ทำให้การสื่อสารเข้าใจง่ายและรวดเร็วยิ่งขึ้น โดย Hasyim and Arafah (2023) พบว่าการใช้ภาพมีมหรืออิโมจิในโพสต์ทำให้ข้อความที่ต้องการสื่อออกไปมีความชัดเจนและกระชับ ไม่ต้องอธิบายยาวนาน 
2. การสร้างความรู้สึกและอารมณ์ การใช้สื่อที่หลากหลายทำให้การสื่อสารสามารถสื่อถึงอารมณ์และความรู้สึกได้ชัดเจนกว่าการใช้ข้อความเพียงอย่างเดียว (Bezener, 2012) เช่น การโพสต์วิดีโอพร้อมเพลงที่มีเนื้อหาประกอบกับภาพช่วยเพิ่มความลึกซึ้งในการสื่อสาร 
3. การเชื่อมโยงกับผู้ใช้จากหลายวัฒนธรรม Audroutsopoulos (2014) ระบุว่า Multimodality ช่วยให้การสื่อสารสามารถเข้าถึงผู้ใช้ที่มีวัฒนธรรมต่างกันได้ง่ายขึ้น ตัวอย่างเช่น การใช้ภาพและเสียงที่เป็นสากลสามารถสื่อความหมายได้แม้ผู้ใช้จะไม่เข้าใจภาษาเดียวกัน

ในสื่อสังคมไทย เราจะเห็นการใช้ Multimodality อย่างแพร่หลาย เช่น ผู้ใช้มักโพสต์ภาพหรือวิดีโอพร้อมข้อความสั้นๆ ที่บรรยายความรู้สึก หรือการใช้แฮชแท็กเพื่อเชื่อมโยงกับกลุ่มผู้ใช้ที่สนใจเรื่องเดียวกัน

4. แนวทางการเรียนรู้ภาษาอังกฤษในยุคดิจิทัล

ในยุคดิจิทัล การเรียนรู้ภาษาอังกฤษไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นเฉพาะในห้องเรียนเท่านั้น โดย Foster (2021) และ Kiaer (2023) ระบุว่าสื่อดิจิทัลเปิดโอกาสให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ภาษาอังกฤษได้อย่างหลากหลายผ่านช่องทางที่เข้าถึงได้ง่ายและไม่เป็นทางการ การเรียนรู้ภาษาอังกฤษผ่านสื่อดิจิทัลมีแนวทางที่น่าสนใจดังนี้

• การเรียนรู้ผ่านโซเชียลมีเดีย สื่อสังคมเช่น Facebook, YouTube และ TikTok เป็นแพลตฟอร์มที่เต็มไปด้วยเนื้อหาภาษาอังกฤษ ทั้งในรูปแบบของวิดีโอ บทความ และโพสต์สั้นๆ การที่ผู้ใช้สามารถติดตามช่องทางที่สนใจและเนื้อหาที่สอดคล้องกับความสนใจของตนเอง ทำให้การเรียนรู้ภาษาอังกฤษเป็นเรื่องสนุกและไม่น่าเบื่อ (Boyd, 2022) นอกจากนี้ยังมีชุมชนออนไลน์ที่ใช้ภาษาอังกฤษในการแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ ทำให้ผู้เรียนได้ฝึกฝนทักษะการเขียนและการอ่านอย่างไม่เป็นทางการ
• การเรียนรู้ผ่านแอปพลิเคชันการเรียนภาษา แอปพลิเคชันการเรียนภาษาเช่น Duolingo, Memrise, และ HelloTalk เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการฝึกฝนภาษาอังกฤษในรูปแบบเกม และมักจะใช้การเรียนรู้ผ่านภาพ เสียง ข้อความ และ AI ผสมผสานกัน ซึ่งผู้เรียนสามารถฝึกฟัง พูด อ่าน และเขียนผ่านการท้าทายหรือการสนทนากับผู้เรียนภาษาอื่นๆ (Yuen & Schlote, 2024) แอปพลิเคชันเหล่านี้ช่วยให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาทักษะได้ในเวลาว่างและตามจังหวะของตนเอง 

การเรียนรู้ผ่านสื่อบันเทิง สื่อบันเทิงเช่น ภาพยนตร์ รายการทีวี หรือเพลงภาษาอังกฤษ เป็นแหล่งข้อมูลที่ทำให้ผู้เรียนสามารถฝึกฝนการฟังและเรียนรู้คำศัพท์ใหม่ๆ ได้ การชมภาพยนตร์หรือฟังเพลงพร้อมกับคำบรรยายช่วยให้ผู้เรียนคุ้นเคยกับการออกเสียงและสำนวนที่ใช้ในชีวิตประจำวัน และสามารถฝึกทักษะการฟัง การอ่าน และการตีความข้อความจากการดูวิดีโอที่มีคำบรรยายเป็นภาษาอังกฤษ เช่น การดูวิดีโอบน YouTube หรือ TikTok ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับภาษาอังกฤษช่วยให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้คำศัพท์ สำนวน และการใช้ภาษาได้จากเนื้อหาที่มีความสนุกสนาน (Tawaqal & Rizqyan, 2023)

บทสรุป

การเรียนรู้ภาษาอังกฤษในยุคดิจิทัลเป็นโอกาสที่คนไทยสามารถพัฒนาทักษะภาษาอังกฤษผ่านช่องทางต่างๆ ที่เข้าถึงได้ง่ายและไม่เป็นทางการ การใช้สื่อดิจิทัลช่วยให้ผู้เรียนสามารถฝึกฝนภาษาอังกฤษผ่านการสื่อสารในชีวิตจริงและการใช้ภาษาที่เชื่อมโยงกับสังคมโลกอย่างมีประสิทธิภาพ และในทำนองเดียวกัน Multimodality ในสื่อสังคมก็เป็นแนวทางที่ทำให้การสื่อสารมีความหลากหลายและมีประสิทธิภาพมากขึ้น และในด้านการเรียนรู้ภาษาอังกฤษ การใช้สื่อที่มีองค์ประกอบหลายรูปแบบช่วยให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ภาษาอังกฤษได้อย่างเต็มที่และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

References

Androutsopoulos, J. (2014). Languaging when context collapse: Audience design in social networking. Discourse, Context and Media, 4(5), 62-73. http://dx.doi.org/10.1016/j.dcm.2014.08.006 

Bezemer, J. (2012). What is multimodality? https://mode.ioe.ac.uk/2012/02/16/what-is-multimodality/ 

Boyd, C. (2022). Language for … social media. https://www.onestopenglish.com/language-for-/language-for-social-media/556889.article

Chalaemwaree, K., & Rodrigo, R. (2020). Thai-English code-mixing on Twitter in Thailand: Motivations and impacts on English language development. Proceedings of the 5th National Undergraduate Conference on Humanities and Social Sciences (pp. 87-103). https://www.researchgate.net/publication/353237387_Thai-English_Code-Mixing_on_Twitter_in_Thailand_Motivations_and_Impacts_on_English_Language_Development

Foster, H. (2021). How is social media changing the English language? https://www.languageservicesdirect.co.uk/social-media-changing-english-language/ 

Gnach, A., Weber, W., Engebretsen, M., & Perrin, D. (2023). Digital communication and media linguistics: With case studies in journalism, PR, and community communication. Cambridge University Press.

Gulatee, Y., Combes, B., & Yoosabai, Y. (2021). Social media among Thai students: Narcissism, self-identity or empowerment? Higher Education Studies, 11(1), 79-93. https://doi.org/10.5539/hes.v11n1p79 

Hasyim, M., & Arafah, B. (2023). Semiotic multimodality communication in the age of new media. Studies in Media and Communication, 11(1), 96-103. https://ideas.repec.org/a/rfa/smcjnl/v11y2023i1p96-103.html 

Kiaer, J. (2023). Emoji speak: communication and behaviour on social media. Bloomsbury Academic.

Lehmann, W. (2024). Social media theory and communications. Routledge. 

Tawaqal, M. I., & Rizqyan, A. D. (2023). Enhancing English learning proficiency in grade 1 junior high school: The impact of YouTube videos as a learning tool. Global Synthesis in Education Journa, 1(2), 1-63. https://doi.org/10.61667/gzyd5d86 

Yuen, C. L., & Schlote, N. (2024). Learner experiences of mobile apps and artificial intelligence to support additional language learning in education. Journal of Educational Technology Systems, 52(4), 427-566. https://doi.org/10.1177/0047239524123869

บทความโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มณฑล กนกเพิ่มพูน
อาจารย์ประจำสถาบันภาษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์