สำหรับการจัดการเรียนการสอนภาษาอังกฤษในปัจจุบัน ผู้สอนอาจพบว่าเนื้อหาในบทเรียนอาจจะไม่เข้ากับบริบทในชีวิตประจำวันของผู้เรียนมากนัก และผู้เรียนแทบจะไม่มีโอกาสนำสิ่งที่เรียนรู้ไปใช้งานจริงในชีวิตประจำวันได้เลย ยกตัวอย่างเช่น การสอนคำศัพท์และสำนวนเกี่ยวกับกีฬาหรือกิจกรรมในประเทศตะวันตกที่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาแม่ ที่เกี่ยวข้องกับหิมะ ซึ่งผู้เรียนอาจจะเรียนเพื่อรู้ แต่ไม่สามารถนำมาใช้สื่อสารได้จริงภายใต้บริบทของตนเอง
แน่นอนทีเดียว ผู้เรียนย่อมมีความผูกพันกับครอบครัว ชุมชน และประเทศชาติของตนเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว แม้ว่าการเรียนภาษาอังกฤษจากสิ่งที่อยู่นอกวงสังคมของตน หรือ “การเปิดโลก” นั้นเป็นสิ่งที่จะพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้รอบ และมีความพร้อมในการเป็นพลเมืองโลกที่มีคุณภาพ แต่การหยิบจับสิ่งรอบตัวในชุมชนของผู้เรียนมาใช้เป็นแหล่งการเรียนรู้ภาษาอังกฤษ จะทำให้การเรียนรู้กลายเป็นสิ่งใกล้ตัว มีความเป็นรูปธรรม และสามารถใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน และเมื่อผู้เรียนได้เรียนรู้ภาษาอังกฤษจากสิ่งใกล้ตัวภายในชุมชนแล้ว พวกเขาก็จะสามารถต่อยอดการเรียนรู้ภาษาอังกฤษออกไปในวงที่กว้างมากขึ้น
การเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน หรือ Community-based Learning เป็นที่รู้จักในประเทศสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย รวมถึงในทวีปแอฟริกา และเอเชีย ในชื่อว่า การเรียนรู้โดยการบริการสังคม (Service Learning : SL) ซึ่งผู้เรียนจะได้เรียนรู้ผ่านประสบการณ์ โดยผู้เรียนจะมีส่วนร่วมในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับสมาชิกและความต้องการของชุมชน การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มีรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการเนื้อหาตามหลักสูตรให้เชื่อมโยงกับชุมชน ให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ จากการลงมือปฏิบัติงานจากสถานการณ์จริงในชุมชนภายใต้การมีส่วนร่วมระหว่างผู้สอน ผู้เรียน และสมาชิกในชุมชน
การเรียนรู้จากการบริการสังคม (Service Learning : SL)
Melaville, Berg and Blank (2006) ได้แบ่งกลยุทธ์การเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานไว้ 6 ข้อ ซึ่งผู้สอนภาษาอังกฤษสามารถประยุกต์ใช้กลยุทธ์เหล่านี้ในการจัดการเรียนการสอนภาษาอังกฤษตามความเหมาะสมได้ กลยุทธ์ทั้ง 6 ข้อนั้นได้แก่
- การให้บริการชุมชนเชิงวิชาการ (Academically Based Community Service : ABCS) เช่นการจัดทำประวัติของชุมชนเป็นภาษาอังกฤษ โดยให้ผู้เรียนเป็นผู้ปฏิบัติ ส่วนผู้สอนจะทำหน้าที่ให้คำปรึกษาและตรวจฐานก่อนนำไปใช้จริง
- การศึกษาความเป็นพลเมือง (Civic Education) เพื่อเตรียมให้ผู้เรียนมีความรับผิดชอบต่อชุมชน และสังคม
- การศึกษาด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Education) ซึ่งมักจะสัมพันธ์กับการท่องเที่ยวในชุมชน อย่างที่เราทราบกันดีว่าช่วยสร้างรายได้ให้แก่สมาชิกในหลายชุมชนของประเทศไทย การจัดการเรียนการสอนโดยให้ผู้เรียนได้มีโอกาสพัฒนาการสื่อสารภาษาอังกฤษกับนักท่องเที่ยวไปพร้อมๆ กับชุมชน โดยผู้เรียนทำหน้าที่เป็นคู่ซ้อม มีผู้สอนทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงภายใต้ความร่วมมือของสถานศึกษากับองค์กรชุมชน จะทำให้เกิดการเรียนรู้ การใช้ และการประเมินผล ทักษะภาษาอังกฤษของผู้เรียนอย่างเป็นรูปธรรม
- การเรียนรู้โดยใช้สถานที่เป็นฐาน (Place-Based Learning) หรือ “การเรียนรู้เชิงประสบการณ์” จะใช้ ประวัติศาสตร์สภาพแวดล้อม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน เป็นแหล่งบริบทในการเรียนรู้ ซึ่งผู้สอนสามารถใช้เป็น Authentic Materials หรือ สื่อสภาพจริง ในการสอน คำศัพท์ สำนวน และโครงสร้างประโยคภาษาอังกฤษได้ เช่น วัดในชุมชน ที่ผู้เรียนสามารถฝึกการบรรยาย และการนำเสนอข้อมูลเป็นภาษาอังกฤษได้
- การเรียนรู้โดยการบริการ (Service Learning) เป็นการบูรณาการระหว่างการให้บริการชุมชน กับ การศึกษาเนื้อหาสาระตามหลักสูตร ที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนโดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับปริญญาตรี ได้มีโอกาสใช้ความรู้ความสามารถในด้านภาษาอังกฤษ ช่วยพัฒนาชุมชน เช่นการจัดทำป้ายสถานที่สำคัญ และป้ายบอกทางในชุมชนเป็นภาษาอังกฤษ การสอนภาษาอังกฤษเพื่อการสื่อสารเบื้องต้นให้แก่สมาชิกในชุมชน ซึ่งผู้เรียนจะได้ทบทวนความรู้และฝึกฝนทักษะที่ได้ร่ำเรียนมา และ
- การเรียนรู้โดยการใช้การทำงานเป็นฐาน (Work-Based Learning) ซึ่งจะเปิดโอกาสให้ผู้เรียน ได้เรียนรู้จากผู้มีประสบการณ์ด้านวิชาชีพในชุมชน
จะเห็นได้ว่าการประยุกต์นวัตกรรมดังกล่าวเป็นเรื่องที่น่าสนใจ เกิดประโยชน์กับหลายฝ่าย และสามารถลงมือทำได้ เนื่องจากระบบโครงสร้างของสังคมไทยที่ยังให้ความสำคัญกับการยึดโยงชุมชนกับสถานศึกษาเช่นโรงเรียน หรือมหาวิทยาลัย เอื้ออำนวยให้การจัดการเรียนการสอนภาษาอังกฤษโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ในแวดวงการสอนภาษาอังกฤษของไทย และการเรียนรู้ไปกับชุมชนนั้นก็เปรียบเสมือนการรับใช้ที่สร้างคุณค่าให้กับผู้เรียนสมกับคำกล่าวที่ว่า “รับใช้ประชาคือ ปลายทางเราที่เล่าเรียน”
References
Melaville, A, Berg, A. C. and Blank M. J. (2015, May 20). Community-based learning: Engaging students for success and citizenship. Partnerships/Community. Paper 40. Retrieved on June 15, 2018, from http://digitalcommons.unomaha. edu/slcepartnerships/40
วิไลภรณ์ ฤทธิคุปต์ (2561). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน : กลยุทธ์การจัดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ ของครูในศตวรรษที่ 21. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 11(3), 179-191.
บทความโดย อาจารย์เดชาธร พจนพงษ์
นักศึกษาหลักสูตรปริญญาเอก สาขาวิชาการสอนภาษาอังกฤษ รุ่นที่ 12